Türkçenin Ses Yapısı Nasıldır?

1. SES TÜREMESİ:
• KELİMENİN BAŞINDA : h – ayva, i – limon, v – urmak…
KELİMENİN ORTASINDA : baş – ı – m, t – i – ren, fik – i – r, bir – i – cik…
KELİMENİN SONUNDA: giderken – e

2. ÜNSÜZ DÜŞMESİ:

• BAZEN SESLERİN BİRLEŞMESİ SIRASINDA BİR ÜNSÜZÜN DÜŞTÜĞÜ GÖRÜLÜR: büyü – k – cek, küçü – k – cük, ufa – k – cık…

3. ORTA HECE ÜNLÜSÜNÜN DÜŞMESİ:

• ORTA HECELER VURGUSUZ OLDUĞU İÇİN BAZEN ÜNLÜSÜ DÜŞEBİLİR:
Oğul + u / oğulu / oğlu, ömür + ü / ömürü / ömrü…

4. HECE DÜŞMESİ: BENZER SESLER TAŞIYAN ART ARDA HECELERDEN BİRİNİN DÜŞMESİDİR:

• başlayayım / başlayım, yorgun durur / yorgundur,
bu durur / budur, pekiyi / peki, söyleyeyim / söyleyim…

5. ORTA HECE ÜNLÜSÜNÜN DEĞİŞMESİ:
• ORTA HECEDEKİ VURGUSUZ ÜNLÜ BAZEN DEĞİŞİR: başlayor / başlıyor, yaşayan / yaşıyan…

6. ÜNLÜ BİRLEŞMESİ: YAN YANA GELEN İKİ ÜNLÜ BAZEN BİRLEŞİRLER:
• ne oldu / noldu, kahve altı / kahvaltı, ne için / niçin, sütlü aş /sütlaş (=sütlaç)…

7. YER DEĞİŞTİRME:YAN YANA GELEN İKİ SESİN YERLERİNİ DEĞİŞTİRMESİDİR:
• Toprak / torpak, kibrit / kirbit, yalnız / yanlız, yanlış / yalnış…

8. İKİ ÜNLÜNÜN YAN YANA GELMESİ: BAZEN ARADAKİ ÜNSÜZ DÜŞÜNCE İKİ ÜNLÜ YAN YANA GELİR: kağan / kaan, soğuk / souk…
YABANCI ASILLI KELİMELERDE GÖRÜLÜR: saat, faaliyet…

9. ÜNSÜZ İKİZLEŞMESİ: DAHA ÇOK AĞIZLARDA GÖRÜLEN BİR HADİSEDİR:

• sakız / sakkız, yedi / yeddi, dokuz / dokkuz, gelemedim / gelemmedim…

10. BENZEŞME: BİR ARAYA GELEN SESLERDEN BİRİNİN DİĞERİNİ KENDİSİNE BENZETMESİDİR. BU SESLER BİRBİRİNE YAKIN VEYA BİRBİRİNDEN UZAK OLABİLİRLER.

A. Sertlik- yumuşaklık bakımından:
tarafdar / taraftar, isbat / ispat…
B. Teşekkül noktası bakımından:
anbar/ambar, Çarşanba / çarşamba.
C. Temas derecesi bakımından: İki sesin açıklık kapalılık, genişlik darlık bakımından çıkış yollarını birbirlerine benzetmesidir: ayaga / ayağa, çiçege / çiçeğe…
D. Genizleşme bakımından: Bir geniz sesinin bir ağız sesini geniz sesine çevirmesi hadisesidir:
ben / men, binmek / minmek…
E. Düzlük yuvarlaklık bakımından: Düz veya yuvarlak bir ünlünün diğerini kendisine benzetmesidir:
çünki / çünkü, karşu / karşı, açuk / açık, o bir / öbür…

11. AYKIRILAŞMA:
Birbirine benzeyen veya aynı olan iki sesten birinin başkalaşmasıdır:
attar / aktar, muşamma / muşamba, aşçı / ahçı…

12. YUVARLAKLAŞMA:
Yuvarlak ünlülerle dudak ünsüzlerinin birbirini çekmesidir:
koğmak / kovmak, kılağuz / kılavuz, demir / demür, tavşan / dovşan, nevbet / növbet / nöbet…